TnT Sismik Damperler

Özet

Gebze Teknik Üniversitesi, İnşaat Mühendisliği Bölümü öğretim üyelerinden Prof. Dr. Bülent Akbaş ve Doç. Dr. Onur Şeker’in Iowa Eyalet Üniversitesi ile yürütülen ortak araştırma projesi kapsamında geliştirdikleri Türkiye’nin ilk yerli üretim yenilenebilir sismik sönümleyici sistemleri (histeretik damper) «Sadece Çelik Tüp içinde Tüp Burkulması Kontrol Edilmiş Çelik Çaprazlar (TnT)» deprem bölgelerinde yeni yapılacak binaların deprem güvenliğinin sağlanmasına ve mevcut yapıların hızlı, ekonomik ve güvenli biçimde güçlendirilmesine imkan sağlamaktadır.

 

TnT sismik sönümleyiciler, depreme dayanıksız konut türü yapıların boşaltılmadan güçlendirilmesine imkan sağlayarak olası can kayıplarının önüne geçmeyi hedeflemektedir. Yüksek maliyetleri sebebiyle kısıtlı kullanım imkanı bulabilen mevcut sismik izolasyon ve sönümleyici sistemlerin aksine, yerli üretim TnT sismik sönümleyiciler, konut türü yapılarda da yaygın kullanım imkanı bulabilecektir. Böylelikle, mevcut yapı stoğunda olası bir deprem etkisinde ağır hasar alması beklenen düşük malzeme ve üretm kalitesine sahip, düzensiz konut türü yapılarda dahi oluşması muhtemel can kayıplarının önüne geçilmesi olanaklı hale gelebilecektir.

 

Ayrıca TnT sönümleyiciler, hastane, okul, itfaiye, müze vb. önemli yapıların yanı sıra, 2023 Kahramanmaraş depremlerinden sonra ülke ekonomisi bakımından önemi daha iyi anlaşılan, endüstriyel yapıların (fabrika, rafineri, vb.) hızlı ve tesisin çalışmasını engellemeden iyileştirilmesine de imkan sağlamaktadır. Yıkıcı depremler etkisinde «paratoner» gibi davranan TnT sönümleyiciler, hasarın sadece TnT çaprazlar tarafından sönümlenmesini ve yapının geri kalanının ciddi hasar almamasını sağlamaktadır. Bu sayede, deprem sonrası sanayi tesislerinde üretimi durdurmadan, hasar gören TnT sönümleyicilerin hızlı biçimde yenilenmesi, can ve mal kayıplarının önüne geçilmesi arzulanmaktadır.

 

TnT nedir?

Yüksek depremselliğe sahip bölgelerde, mevcut veya yeni inşaa edilecek gerek çelik gerekse betonarme ve prefabrik yapılarda, sismik enerji tüketme mekanizması (histeretik damper) olarak kullanılabilecek yerli üretim “tüp içinde tüp” burkulması kontrol edilmiş çelik çaprazların kısa adıdır.

 

Mevcut Sistemlere Göre Sunduğu Avantajlar?

• Patentli olması sebebiyle taklidi mümkün değildir.
• Yerli üretim olması sebebiyle mevcut sismik damper ve izolatör modellerinden çok daha ekonomik,
• Sadece çelik olması sebebiyle daha hafif (beton dolguya ihtiyaç yok),
• Yüksek performansa sahip (yüksek sünek),
• Mevcut her tür yapının hızlı biçimde, kullanım amacını ve fonsiyonelliğini etkilemeden (bina boşaltılmadan) güçlendirilmesine uygun,
• Yatay yük taşıyıcı sistem tamamen değiştirilebilir
• Deprem sonrası incelenmesi ve yenilemesi kolay (değiştirilebilir).